ĐÁNH GIÁ CHIẾN THUẬT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA KỊCH BẢN SỬ DỤNG TÀU NGẦM KILO-636 CHO ĐÒN ĐÁNH ĐẦU TIÊN TRONG TÁC CHIẾN HẢI QUÂN HIỆN ĐẠI

Trong cấu trúc phòng thủ biển hiện đại của Việt Nam, việc mua sắm và đưa vào biên chế 6 tàu ngầm tấn công động cơ diesel-điện (SSK) lớp Varshavyanka Đề án 636.1 (thường gọi là Kilo-636) từ Nga trong giai đoạn 2013-2017 với tổng trị giá khoảng 2 tỷ USD đánh dấu bước nhảy vọt về năng lực tác chiến ba chiều: trên bộ, trên không và dưới lòng biển. Toàn bộ 6 tàu ngầm này được biên chế tập trung tại Lữ đoàn Tàu ngầm 189 (thành lập tháng 6/2011), đóng quân tại căn cứ nước sâu Cam Ranh. Về mặt học thuyết, lực lượng tàu ngầm Kilo-636 được xây dựng không phải để tranh giành quyền kiểm soát biển toàn diện (Sea Control) theo mô hình hải quân nước xanh của các siêu cường, mà đóng vai trò là thành tố cốt lõi trong chiến lược chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD) và phong tỏa biển phi đối xứng (Sea Denial) trong phạm vi từ 200 đến 300 hải lý tính từ bờ biển Việt Nam cũng như khu vực quần đảo Trường Sa.

Nền tảng quốc phòng của Việt Nam vận hành dựa trên chính sách “Bốn Không” được quy định trong Sách Trắng Quốc phòng năm 2019, nhấn mạnh nguyên tắc tự vệ, không liên minh quân sự và không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trước trong quan hệ quốc tế, nhưng đồng thời duy trì sự linh hoạt chiến lược tùy thuộc vào diễn biến thực tế. Trong khuôn khổ chiến lược đó, giới phân tích quân sự quốc tế (như Collin Koh và Carlyle Thayer) chỉ ra rằng giá trị cốt lõi của tàu ngầm Kilo-636 nằm ở khả năng tạo ra trạng thái “răn đe tâm lý” (psychological deterrent) thông qua sự bất định về vị trí. Một đối thủ có ưu thế hải quân vượt trội sẽ không bao giờ hoàn toàn chắc chắn các tàu ngầm của Việt Nam đang phục kích ở đâu dưới lòng biển.

Tuy nhiên, tồn tại một nghịch lý căn bản trong tác chiến tàu ngầm thông thường giữa giá trị răn đe chiến lược khi ẩn mình và sự tổn thương chiến thuật khi khai hỏa. Khi tàu ngầm Kilo-636 duy trì trạng thái tuần tra bí mật, tận dụng độ ồn cực thấp để hòa lẫn vào phông âm thanh tự nhiên của đại dương, nó xứng đáng với biệt danh “Hố đen đại dương” (Black Hole) và buộc đối phương phải phân tán nguồn lực khổng lồ để phòng thủ. Ngược lại, ngay tại thời điểm tàu ngầm thực hiện đòn tấn công động năng (phóng tên lửa hành trình hoặc ngư lôi), tính tàng hình tuyệt đối bị phá vỡ.

Do đó, giả định sử dụng đơn độc lực lượng tàu ngầm Kilo-636 để thực hiện đòn đánh đầu tiên (First Strike) ngay khi bùng nổ chiến sự – tấn công phủ đầu vào các biên đội tàu tìm kiếm-tấn công (Hunter-Killer), đoàn tàu đổ bộ, đoàn tàu vận tải có hộ tống hoặc biên đội tàu phong tỏa của đối phương trước khi có sự tham gia khai hỏa của tàu mặt nước, không quân hải quân và tên lửa bờ – đặt ra những mâu thuẫn nghiêm trọng với các quy luật vật lý thủy âm, giới hạn kỹ-chiến thuật của vũ khí và nguyên tắc hiệp đồng quân binh chủng. Phân tích toàn diện dưới đây chứng minh rằng kịch bản dùng tàu ngầm Kilo-636 mở màn chiến cuộc một cách độc lập trước các lực lượng có năng lực tác chiến chống ngầm (ASW) hiện đại như Hải quân Trung Quốc (PLAN) hoặc Hải quân Hoa Kỳ (USN) là bất khả thi về mặt chiến thuật và mang xác suất tự sát cao đối với chính đơn vị tàu ngầm phát hỏa.

GIỚI HẠN KỸ – CHIẾN THUẬT NỘI TẠI CỦA TÀU NGẦM PROJECT 636.1 VÀ BÀI TOÁN TOÁN HỌC LỰC LƯỢNG

Mức độ khả thi của bất kỳ ý định chiến thuật nào trước hết bị khống chế bởi quy mô lực lượng và các thông số kỹ thuật vật lý của phương tiện. Dù Project 636.1 là một trong những dòng tàu ngầm diesel-điện thế hệ thứ ba thành công nhất của Cục Thiết kế Trung ương Rubin (Nga), thiết kế của nó vẫn mang những giới hạn cố hữu của tàu ngầm thông thường không trang bị hệ thống đẩy không cần không khí (AIP).

Bài toán quy mô biên chế và hệ số sẵn sàng chiến đấu

Lữ đoàn 189 sở hữu tổng cộng 6 tàu ngầm Project 636.1. Trong thực tiễn vận hành hải quân trên thế giới đối với tàu ngầm thông thường, quy luật “Một phần ba” (Rule of Thirds) về bảo dưỡng kỹ thuật, huấn luyện thủy thủ đoàn và luân chuyển tuần tra quy định rằng tại một thời điểm bất kỳ trong thời bình hoặc giai đoạn đầu khủng hoảng, chỉ có khoảng 1/3 đến tối đa 1/2 lực lượng (tức từ 2 đến 3 tàu, hoặc tối đa 4 tàu nếu huy động khẩn cấp) có thể hiện diện trực tiếp trên các khu vực chiến dịch ngoài khơi.

Hơn nữa, toàn bộ 6 tàu ngầm đều đặt căn cứ chính tại Vịnh Cam Ranh. Mặc dù Cam Ranh là quân cảng nước sâu tự nhiên kín gió và có địa hình phòng thủ tốt nhất Đông Nam Á, việc tập trung toàn bộ lực lượng tàu ngầm chiến lược tại một đầu mối duy nhất tạo ra điểm nghẽn về mặt triển khai. Nếu chiến sự nổ ra hoặc trong giai đoạn tiền chiến sự, cửa vịnh Cam Ranh chắc chắn sẽ là khu vực bị hệ thống trinh sát vệ tinh, tàu ngầm hạt nhân, thiết bị lặn không người lái (UUV) và máy bay tuần tra chống ngầm của đối phương giám sát gắt gao nhất. Với số lượng tàu ít ỏi như vậy, mỗi chiếc Kilo-636 là một tài sản cấp chiến dịch – chiến lược không thể bù đắp trong ngắn hạn. Việc mạo hiểm đưa 1 hoặc 2 tàu ngầm đi thực hiện đòn đánh phủ đầu đơn độc vào đội hình phòng thủ dày đặc của đối phương đồng nghĩa với việc đặt cược từ 33% đến 50% năng lực tác chiến dưới nước đang trực chiến của quốc gia vào một canh bạc có tỷ lệ sống sót cực thấp.

Đặc tính động lực học và điểm nghẽn năng lượng khi lặn

Tàu ngầm Kilo Project 636.1 có lượng giãn nước khi nổi, lặn đầy khoảng 3.000 tấn, chiều dài trên 70 m, chiều rộng khoảng 10 m và mớn nước trên 6 m. Hệ thống động lực của tàu bao gồm hai máy phát diesel công suất 1.000-1.500 kW mỗi máy, một động cơ điện chính công suất 5.500-5.900 mã lực và động cơ điện phụ chạy êm 150 mã lực, dẫn động một trục chân vịt 7 lá có bước cánh cố định.

Mặc dù thiết kế thân tàu hình giọt nước kéo dài, việc loại bỏ hộp số giảm tốc (sử dụng điều khiển tốc độ động cơ hoàn toàn bằng điện tử), giảm vòng tua trục chính và phủ gạch cao su hấp thụ âm giúp Kilo-636 đạt độ ồn cực thấp khi chạy bằng động cơ điện phụ, nhưng hệ thống năng lượng ắc-quy axit-chì truyền thống áp đặt một giới hạn động học rất khắc nghiệt. Tầm hoạt động khi lặn ở vận tốc 3 hl/g (5,6 km/h) khoảng 400 hl (740 km); tối đa 12,7 hl (23,5 km) ở vận tốc tối đa 21 hl/g (39 km/h).

Từ thông số kỹ thuật thực nghiệm của tàu ở trên cho thấy khi lặn tuần tra phục kích ở tốc độ cực êm 3 hải lý/giờ, tàu đi được 400 hải lý. Tuy nhiên, nếu tàu phải tăng tốc lên tốc độ lặn tối đa (20-21 hải lý/giờ) để cơ động chiếm lĩnh vị trí công kích đoàn tàu đối phương (vốn di chuyển ở tốc độ 15-25 hải lý/giờ) hoặc để thoát ly khẩn cấp sau khi phóng vũ khí, dung lượng ắc-quy sẽ cạn kiệt chỉ sau 12,7 hải lý (23,5 km) – tương đương vỏn vẹn 36 phút chạy hết tốc lực. Sau khi cạn ắc-quy, tàu buộc phải nổi lên độ sâu kính tiềm vọng để chạy ống hút khí (snorkel) bằng động cơ diesel ở tốc độ 7 hải lý/giờ nhằm sạc điện. Trong môi trường tác chiến hiện đại có sự hiện diện của máy bay tuần tra chống ngầm, việc chạy máy diesel dưới ống hút khí tạo ra tiếng ồn cơ khí và khí thải nhiệt cực lớn, đồng thời làm lộ cột ống hút khí trước radar mặt biển tinh vi của đối phương, biến tàu ngầm thành mục tiêu bị tiêu diệt chắc chắn.

Khuyết thiếu chuỗi tiêu diệt (kill-chain) và hạn chế điều khiển hỏa lực

Cấu hình kỹ thuật của Project 636.1 chỉ ra một mâu thuẫn cốt tử trong kịch bản dùng Kilo-636 đánh phủ đầu. Tàu ngầm được trang bị hệ thống quản lý chiến đấu và tổ hợp tên lửa hành trình Club-S, bao gồm đạn chống hạm 3M-54E (tầm bắn 220 km) và đạn đối đất 3M-14E (tầm bắn 300 km). Tuy nhiên, hệ thống sonar kỹ thuật số gắn ở mũi tàu – dù có khả năng phát hiện tàu ngầm đối phương ở khoảng cách gấp 3 đến 4 lần khoảng cách mà đối phương có thể phát hiện ra Kilo trong điều kiện đối kháng một-đối-một – về bản chất vật lý chỉ có tầm phát hiện hiệu quả trong phạm vi vài chục kilômét tùy thuộc vào điều kiện thủy âm.

Nếu Kilo-636 phải thực hiện đòn đánh đầu tiên trước cả tàu mặt nước, không quân và tên lửa bờ, điều đó có nghĩa là các đài radar bờ biển, máy bay trinh sát/tiêm kích Su-30MK2 và tàu mặt nước của Việt Nam chưa phát sóng sục sạo hoặc chưa tham gia vào mạng lưới chỉ thị mục tiêu hợp nhất (hoặc nếu phát sóng chỉ thị mục tiêu cho tàu ngầm, yếu tố bất ngờ chiến dịch đã mất và đối phương đã chuyển sang trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất). Khi không có chỉ thị mục tiêu từ bên ngoài, một chiếc Kilo-636 đang lặn sâu hoàn toàn mù thông tin trước các mục tiêu ở cự ly 100-300 km. Để tự thu thập tham số mục tiêu cho tên lửa Club-S hoặc nhận lệnh phát hỏa kèm tọa độ từ sở chỉ huy trên bờ, tàu ngầm buộc phải nổi lên độ sâu kính tiềm vọng, nâng cột ăng-ten thu sóng vô tuyến dải tần ADD/HF hoặc phát sóng radar mặt biển. Hành động này trong khu vực có máy bay tuần tra chống ngầm và tàu trinh sát điện tử của Mỹ hoặc Trung Quốc hoạt động sẽ ngay lập tức làm lộ vị trí tàu ngầm trước cả khi ống phóng ngư lôi kịp mở nắp.

ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG THỦY ÂM BIỂN ĐÔNG VÀ LƯỚI CHỐNG NGẦM ĐA TẦNG CỦA ĐỐI PHƯƠNG

Tính bất khả thi của ý định sử dụng tàu ngầm Kilo-636 cho đòn đánh mở màn càng trở nên rõ nét khi đặt phương tiện này vào không gian địa-vật lý của Biển Đông và đối chiếu với năng lực tác chiến chống ngầm (ASW) của Hải quân Trung Quốc (PLAN) cũng như Hải quân Hoa Kỳ (USN).

Địa hình đáy biển và đặc tính vật lý thủy âm Biển Đông

Biển Đông là một biển nửa kín có cấu trúc địa hình đáy biển (bathymetry) và chế độ thủy văn cực kỳ phức tạp, vừa mang lại lợi thế ẩn nấp cho tàu ngầm phòng thủ, vừa tạo ra những cái bẫy vật lý nguy hiểm cho tàu ngầm tấn công. Sự phân hóa độ sâu cực đoan giữa các vùng biển đặt ra thách thức lớn cho công tác chỉ huy điều khiển tàu. Khu vực Vịnh Bắc Bộ và thềm lục địa phía Nam có độ sâu rất nông (thường dưới 50-100 m), trong khi vùng trũng trung tâm Biển Đông và sườn lục địa miền Trung (ngay ngoài khơi Cam Ranh – Khánh Hòa) lại dốc đứng xuống độ sâu hàng nghìn mét. Bài học thực chiến từ Chiến tranh Falklands năm 1982 đối với tàu ngầm ARA Santa Fe (lượng giãn nước khoảng 2.500 tấn, tương đương kích thước Kilo khi nổi) chứng minh rằng ở những luồng nước nông từ 40-50 m, một tàu ngầm cỡ lớn không có đủ không gian an toàn để lặn sâu và cơ động tránh đòn, dẫn đến việc bị trực thăng đối phương tấn công bằng bom chìm và tên lửa làm mất sức chiến đấu hoàn toàn. Do đó, tại các vùng biển nông ven bờ hoặc quanh các bãi cạn ở Hoàng Sa và Trường Sa, không gian cơ động theo chiều thẳng đứng (trong giới hạn 240-300 m) của Kilo-636 bị triệt tiêu đáng kể.

Bên cạnh địa hình đáy biển, cấu trúc cột nước tại Biển Đông chịu sự chi phối mạnh mẽ của lớp đột biến nhiệt (Thermocline), lớp nhảy mật độ (Pycnocline) và hiện tượng sóng nội (Internal Waves). Do bức xạ nhiệt mặt trời mạnh ở vùng nhiệt đới kết hợp với chế độ gió mùa, cấu trúc cột nước Biển Đông hình thành các lớp đột biến nhiệt và lớp nhảy độ mặn rất sắc nét, cùng với các đợt sóng nội lan truyền từ khu vực eo biển Luzon vào thềm lục địa tạo ra các ống dẫn âm biến thiên phức tạp. Các nghiên cứu thủy âm học chỉ ra rằng sự hiện diện của các lớp đột biến nhiệt và nhiễu loạn quy mô nhỏ có thể gây ra sự biến thiên suy hao truyền âm lên tới .

Đặc điểm môi trường thủy âm này tạo ra tác động hai mặt đối với tác chiến tàu ngầm. Biển Đông là tuyến hàng hải huyết mạch chiếm từ 3,4 đến hơn 5 nghìn tỷ USD thương mại toàn cầu mỗi năm (với 8 trên 10 cảng container lớn nhất thế giới nằm ven bờ) và cung cấp khoảng 12% sản lượng đánh bắt cá thế giới. Mật độ tàu buôn, tàu cá dày đặc và tạp âm sinh học cao tạo ra phông nhiễu âm thanh (ambient noise) lớn, giúp tàu ngầm diesel-điện nằm im dưới lớp đột biến nhiệt hoặc sát đáy biển dễ dàng che giấu tín hiệu trước sonar gắn trên thân tàu mặt nước. Tuy nhiên, chính môi trường khúc xạ âm mạnh và tạp âm cao này lại làm giảm nghiêm trọng tầm thu thụ động của sonar MGK-400EM trên tàu Kilo khi tàu ngầm tìm cách định vị chính xác tàu chiến đối phương đang cơ động phía trên lớp đột biến nhiệt để lập phần tử bắn ngư lôi. Ngược lại, đối phương đã khắc phục rào cản lớp đột biến nhiệt bằng cách thả sonar biến đổi độ sâu (Variable Depth Sonar – VDS) và sonar nhúng từ trực thăng xuống ngay dưới lớp đột biến nhiệt để quét trực tiếp vào không gian ẩn nấp của tàu ngầm.

Sự vượt trội tuyệt đối về tác chiến chống ngầm (ASW) của Trung Quốc và Hoa Kỳ

Nếu trước năm 2015, một số nhà phân tích từng nhận định rằng Hải quân Trung Quốc (PLAN) còn bộc lộ điểm yếu trong tác chiến chống ngầm, thì đến thời điểm hiện tại, cục diện đã thay đổi hoàn toàn. Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều đã thiết lập tại Biển Đông những hệ sinh thái săn ngầm đa tầng tích hợp chặt chẽ giữa không gian, trên không, mặt nước, dưới mặt nước và đáy biển.

Đặc biệt, đối với kịch bản đối kháng với Trung Quốc, Lữ đoàn 189 của Việt Nam phải đối mặt với một bất lợi kỹ thuật chí mạng: bản thân Hải quân Trung Quốc đang vận hành tới 10 tàu ngầm lớp Kilo (bao gồm 2 chiếc Project 636 và 8 chiếc Project 636M, cùng các tàu Project 877EKM mua từ Nga trước đó). Điều này đồng nghĩa với việc lực lượng chống ngầm của PLAN nắm rõ từng dải tần số phát xạ của sonar MGK-400, đặc trưng tiếng ồn cơ khí của máy nổ 4DL-42M, phổ âm thanh chân vịt 7 cánh ở từng dải tốc độ, tốc độ xả ắc-quy cũng như quy trình thao tác chiến thuật chuẩn của dòng tàu Project 636. Không có bất kỳ bí mật công nghệ nào trên chiếc Kilo-636 của Việt Nam mà các trung tâm phân tích thủy âm của Hạm đội Nam Hải (đóng tại Tam Á, đảo Hải Nam) chưa từng mô phỏng và luyện tập đối phó hàng nghìn giờ trên biển.

Sự hiện diện thường trực của 50 tàu hộ vệ săn ngầm chuyên dụng Type 056A và hơn 40 khinh hạm Type 054A tại các vùng biển khu vực, kết hợp với mạng lưới máy bay KQ-200 và các căn cứ tiền tiêu trên đảo Phú Lâm cũng như Đá Chữ Thập, đã tạo ra các “vùng tiêu diệt tàu ngầm” (submarine kill zones) có các trường cảm biến chồng lấn lên nhau. Ngay khi một chiếc Kilo-636 rời vịnh Cam Ranh để tiến ra khu vực tác chiến, khả năng triển khai bí mật của nó đã bị đe dọa nghiêm trọng bởi hệ thống giám sát liên hoàn này.

GIẢI PHẪU CƠ CHẾ “ĐIỂM LỘ VỊ TRÍ” (DATUM) VÀ ĐÁNH GIÁ CHI TIẾT CÁC KỊCH BẢN ĐÒN ĐÁNH ĐẦU TIÊN

Trong lý luận tác chiến hải quân hiện đại, khái niệm “Datum” được định nghĩa là tọa độ vị trí cuối cùng được biết đến hoặc được xác định của tàu ngầm đối phương thông qua dấu hiệu phát hỏa vũ khí, tín hiệu thủy âm hoặc phát xạ điện từ. Mọi học thuyết chống ngầm của cả NATO/Mỹ và Trung Quốc đều xoay quanh quy trình phản ứng tức thời ngay khi xuất hiện một Datum. Khi tàu ngầm Kilo-636 khai hỏa đơn độc để mở màn chiến dịch từ độ sâu tác chiến bên dưới lớp đột biến nhiệt (Thermocline), xung âm thanh dưới nước và vệt khói tên lửa Club-S phá mặt nước lập tức tạo ra một điểm lộ vị trí (Datum) rõ rệt trên cả phương diện thủy âm lẫn quang-điện tử. Trong khi hệ thống phòng không trên biên đội tàu mặt nước đối phương tiến hành đánh chặn loạt đạn ít ỏi của tàu ngầm, mạng lưới săn ngầm bốn tầng – bao gồm máy bay tuần tra KQ-200 thả phao thủy âm và trực thăng săn ngầm thả cáp sonar nhúng từ trên không, khinh hạm Type 054A kéo sonar biến đổi độ sâu (VDS) xuyên qua lớp đột biến nhiệt và phóng tên lửa chống ngầm Yu-8 từ mặt biển, kết hợp cùng các nút cảm biến đáy biển – sẽ lập tức hội tụ hỏa lực vào vòng tròn giới hạn động học 12,7 hải lý của chiếc Kilo.

Sự phá sản của cả hai phương thức khai hỏa trong đòn đánh đầu tiên

Khi phân tích cơ chế vật lý của đòn đánh đầu tiên do tàu ngầm Kilo-636 thực hiện đơn độc (trước khi có sự tham gia của không quân, tàu mặt nước và tên lửa bờ), người chỉ huy tàu ngầm chỉ có hai lựa chọn vũ khí: phóng tên lửa hành trình Club-S từ xa hoặc tiếp cận gần để phóng ngư lôi 533mm. Cả hai phương thức này đều dẫn đến bẫy chiến thuật không lối thoát.

Phương thức 1: Đòn đánh phủ đầu tầm xa bằng tên lửa hành trình Club-S (3M-54E / 3M-54E1)

Giả sử tàu ngầm Kilo-636 bằng cách nào đó nhận được tọa độ của biên đội tàu đối phương ở cự ly 150-220 km và quyết định phóng tên lửa 3M-54E, rào cản đầu tiên nằm ở sự bất lực của loạt đạn đơn lẻ trước lưới phòng không hạm tàu. Một chiếc Kilo-636 chỉ mang theo cơ số tiêu chuẩn khoảng 4 quả tên lửa Club-S, và chỉ có 2 ống phóng được tích hợp hệ thống điều khiển để bắn loại đạn này. Ngay cả khi phóng tối đa 4 quả trong hai loạt (loạt đầu 2 quả trong 2 phút, loạt sau 2 quả sau 5 phút), số lượng 4 quả tên lửa bay tới một cách đơn độc (không có tên lửa bờ Bastion/BrahMos, Kh-35 Uran hay máy bay Su-30MK2 phóng đạn hiệp đồng từ nhiều hướng) là quá ít ỏi. Một biên đội tàu chiến hiện đại của Trung Quốc (chỉ cần 2 chiếc Type 054A đi cùng 1 tàu khu trục Type 052D) hoặc của Mỹ (1-2 chiếc Arleigh Burke) sở hữu từ 64 đến hơn 128 ống phóng thẳng đứng (VLS) chứa tên lửa phòng không tầm trung HHQ-16 (tầm bắn 40-50 km, xác suất diệt mục tiêu của một đạn từ  đến , thời gian phản ứng 5-8 giây), tổ hợp pháo bắn nhanh CIWS 7 nòng Type 730 hoặc 11 nòng Type 1130, cùng hệ thống chế áp điện tử HZ-100 và Kashtan-3. Nếu gọi  là xác suất đánh chặn của hệ thống phòng không đa tầng đối phương đối với một tên lửa đơn lẻ ( khi hệ thống radar hoàn toàn rảnh tay, không bị chế áp điện tử hay quá tải mục tiêu), thì xác suất để loạt bắn  quả tên lửa bị đánh chặn hoàn toàn là . Đòn đánh đầu tiên nhiều khả năng sẽ không gây được bất kỳ thiệt hại nào cho tàu chủ lực đối phương.

Nghiêm trọng hơn, hành động khai hỏa này dẫn đến sự lộ diện tức thời tại điểm phóng (Launch Datum). Quá trình phóng tên lửa Club-S từ dưới nước tạo ra tiếng ồn thủy âm cực lớn do áp lực khí nén đẩy quả đạn rời ống phóng và tiếng động cơ khởi tốc dưới nước, tiếp nối bằng cột khói lửa vọt lên khỏi mặt biển. Hệ thống cảnh báo tên lửa và radar cảnh giới đường không trên tàu đối phương hoặc trên máy bay tuần tra KQ-200 / E-2D Hawkeye sẽ ngay lập tức phát hiện quả đạn vừa nhô lên mặt nước, từ đó nội suy ngược quỹ đạo bay để xác định chính xác tọa độ Datum nơi chiếc Kilo đang lặn. Ngay khi Datum được xác lập, đối phương sẽ kích hoạt đòn phản kích hủy diệt bằng cách điều động máy bay tuần tra KQ-200 hoặc P-8A (đang bay tuần tra trên không ở tốc độ 500-800 km/h) tiếp cận khu vực Datum chỉ trong vòng 10-15 phút. Máy bay sẽ rải một vòng vây phao thủy âm chủ động/thụ động xung quanh Datum, dùng thiết bị đo từ trường (MAD) quét định vị và thả ngư lôi tự dẫn hạng nhẹ Yu-7 / Yu-11 hoặc Mk-54 xuống đầu chiếc Kilo. Với tốc độ lặn êm chỉ 3 hải lý/giờ, trong 15 phút chiếc Kilo chỉ di chuyển rời khỏi tâm Datum được vỏn vẹn 0,75 hải lý (1,38 km) – tức là vẫn nằm gọn trong bán kính bắt mục tiêu của một quả phao thủy âm và ngư lôi thả từ máy bay. Nếu tăng tốc lên 20 hải lý/giờ để chạy trốn, tiếng ồn chân vịt xâm thực (cavitation) sẽ chỉ điểm chính xác vị trí tàu cho mọi phao thủy âm trong vùng và làm cạn sạch ắc-quy sau 23,5 km.

Phương thức 2: Đòn đánh phủ đầu tầm gần bằng ngư lôi hạng nặng 533mm (TEST-71 / 53-65 / USET-80)

Các phân tích thực chiến từ Chiến tranh Falklands nhấn mạnh rằng trong môi trường ven bờ (littoral), ngư lôi hạng nặng vẫn là vũ khí hiệu quả và có tính sống sót cao hơn tên lửa vì nó giữ được tính bí mật dưới mặt nước và kích nổ ngay dưới sống đáy tàu mục tiêu. Tuy nhiên, ngư lôi USET-80 hoặc TEST-71 trên tàu Kilo chỉ có tầm bắn tối đa khoảng 20 km và tốc độ 35 hải lý/giờ (trong thực tế chiến đấu, để đảm bảo xác suất trúng đích trước mục tiêu đang cơ động, cự ly phóng hiệu quả thường rút xuống dưới 8-12 km). Để đưa tàu vào cự ly 10-15 km tính từ mục tiêu chính, chiếc Kilo-636 buộc phải giải bài toán xuyên thủng màn chắn chống ngầm (ASW Screen) của biên đội đối phương. Khi chiến sự sắp nổ ra và chưa có bất kỳ đòn tấn công nào từ tên lửa bờ hay không quân làm rối loạn đội hình, biên đội tàu đối phương sẽ duy trì kỷ luật chống ngầm nghiêm ngặt nhất: vòng ngoài cách 50-100 km do máy bay KQ-200 và trực thăng Z-20F/MH-60R thả phao và nhúng sonar cảnh giới; vòng giữa cách 15-30 km do các tàu hộ vệ Type 056A và khinh hạm Type 054A kéo sonar biến đổi độ sâu (VDS) dưới lớp đột biến nhiệt; vòng trong là các tàu hộ tống bật sonar chủ động MGK-335/AN-SQQ-89.

Trong điều kiện đó, nguy cơ tàu ngầm bị phát hiện trước khi vào tầm phóng hoặc bị tiêu diệt ngay khi mở cửa ống phóng là cực kỳ cao. Do tốc độ hành trình của biên đội tàu mặt nước (15-20 hải lý/giờ) lớn hơn nhiều so với tốc độ lặn êm của Kilo (3 hải lý/giờ), nếu chiếc Kilo không nằm sẵn chính xác trên trục di chuyển của biên đội địch, nó không thể đuổi kịp mục tiêu mà không làm lộ tiếng ồn. Ngay cả khi phục kích đón đầu thành công, việc mở cửa ống phóng ngư lôi và phóng đạn bằng khí nén ở cự ly 10-15 km trong tầm nghe của sonar VDS sẽ lập tức kích hoạt đòn phản kích tức thời bằng tên lửa chống ngầm Yu-8 (ASROC) phóng thẳng đứng từ tàu Type 054A. Tên lửa Yu-8 mang ngư lôi săn ngầm bay trong không trung ở tốc độ cận âm/siêu âm, chỉ mất chưa đầy 60-90 giây để rơi xuống đúng tọa độ chiếc Kilo vừa phóng ngư lôi – nhanh hơn rất nhiều so với thời gian 10-15 phút mà quả ngư lôi 35 hải lý/giờ của chiếc Kilo cần để bơi tới mục tiêu.

Đánh giá cụ thể bốn kịch bản mục tiêu theo ý định đòn đánh đầu tiên

Để làm rõ mức độ bất khả thi của ý định sử dụng tàu ngầm Kilo-636 cho đòn đánh mở màn, cần bóc tách đặc điểm chiến thuật của từng loại mục tiêu được nêu trong giả định.

Kịch Bản 1: Tấn công nhóm tàu tìm kiếm – tấn công (Hunter-Killer Group)

Nhóm tàu tìm kiếm – tấn công (Hunter-Killer Group) là biên đội chuyên trách săn ngầm của đối phương, thường bao gồm 1-2 khinh hạm Type 054A/054B kết hợp với 2-3 tàu hộ vệ săn ngầm Type 056A của PLAN, hoặc biên đội khu trục hạm Arleigh Burke của USN, được yểm trợ trực tiếp bởi máy bay tuần tra KQ-200/P-8A và tàu ngầm hạt nhân SSN. Đánh giá trên mọi phương diện tác chiến hải quân, ý định sử dụng tàu ngầm Kilo-636 tấn công phủ đầu nhóm mục tiêu này là bất khả thi tuyệt đối (mức độ khả thi 0%, đồng nghĩa với hành động tự sát). Nhóm tàu Hunter-Killer không thực hiện nhiệm vụ vận tải hay đổ bộ mà chỉ có một mục đích duy nhất là lùng sục, định vị và tiêu diệt tàu ngầm. Các tàu trong nhóm này không chạy theo tuyến cố định mà cơ động chữ chi (zig-zag) hoặc theo đội hình quạt, liên tục thả sonar VDS dưới lớp đột biến nhiệt, sử dụng kỹ thuật định vị đa tĩnh (bistatic/multistatic sonar) và duy trì trực thăng săn ngầm trên không 24/24. Chủ động đưa một chiếc Kilo-636 tiến vào công kích nhóm tàu này để mở màn chiến cuộc chẳng khác nào đưa con mồi tự nộp mình vào tâm lưới săn bắt khi thợ săn đang ở trạng thái cảnh giác cao độ nhất. Mọi nguyên tắc tác chiến tàu ngầm trên thế giới đều quy định tàu ngầm thông thường phải tuyệt đối tránh né các nhóm Hunter-Killer, chứ không bao giờ chọn chúng làm mục tiêu cho đòn đánh đầu tiên.

Kịch Bản 2: Tấn Công Đoàn Tàu Đổ Bộ (Amphibious Task Force)

Đoàn tàu đổ bộ bao gồm các tàu đổ bộ tấn công cỡ lớn (như Type 075 LHD, Type 071 LPD của Trung Quốc hoặc lớp Wasp/America của Mỹ) chở theo binh lực và phương tiện đổ bộ đánh chiếm đảo hoặc bờ biển. Mức độ khả thi khi dùng Kilo-636 đánh phủ đầu đơn độc vào đội hình này là cực kỳ thấp (dưới 10%, với rủi ro tổn thất tàu ngầm vượt quá 80%). Trong học thuyết hải quân hiện đại, các tàu đổ bộ cỡ lớn được xếp vào nhóm “Đơn vị có giá trị cao” (High-Value Units – HVU). Khi một đoàn tàu đổ bộ xuất phát trong giai đoạn mở màn chiến dịch – thời điểm mà lực lượng phòng thủ bờ biển và không quân của đối phương vẫn còn nguyên vẹn – vành đai hộ tống chống ngầm và phòng không xung quanh chúng được thiết lập ở mức tối đa. Trước khi đoàn tàu đổ bộ tiến vào khu vực hạ thủy phương tiện, các nhóm tàu quét lôi, tàu hộ vệ Type 056A và máy bay KQ-200 đã thực hiện chiến dịch “làm sạch đáy biển” (sanitization) dọc theo hành lang cơ động và khu vực tập kết. Nếu tàu ngầm Kilo-636 nổ súng trước tiên khi đội hình hộ tống của đoàn tàu đổ bộ còn nguyên vẹn và chưa bị tên lửa bờ hay không quân làm suy yếu, loạt 4 quả tên lửa Club-S sẽ bị lưới lửa phòng không tầng ngoài (HQ-9, HHQ-16) đánh chặn dễ dàng, trong khi việc tiếp cận vào cự ly phóng ngư lôi 10-15 km qua nhiều lớp màn chắn VDS và trực thăng Z-20F/Ka-28 là nhiệm vụ gần như bất khả thi.

Kịch Bản 3: Tấn công biên đội tàu phong tỏa (Blockade Squadron)

Biên đội tàu phong tỏa bao gồm các tàu chiến mặt nước chủ lực (khu trục hạm, khinh hạm) được đối phương triển khai án ngữ tại các cửa vịnh (như cửa vịnh Cam Ranh, vịnh Bắc Bộ) hoặc các tuyến hàng hải nhằm cô lập không gian biển của Việt Nam. Kịch bản dùng tàu ngầm thực hiện đòn đánh đầu tiên bằng tên lửa hoặc ngư lôi trực tiếp vào lực lượng này có tính khả thi rất thấp (chỉ khoảng 10-15%). Một biên đội tàu thực hiện nhiệm vụ phong tỏa luôn nhận thức rõ rằng mối đe dọa lớn nhất đối với chúng tại vùng biển gần bờ là tàu ngầm Kilo và tên lửa bờ của Việt Nam. Do đó, các tàu phong tỏa sẽ hoạt động ngay bên ngoài tầm hiệu quả của tên lửa bờ hoặc liên tục cơ động tốc độ cao dưới sự bảo vệ của ô không quân tiêm kích và máy bay săn ngầm KQ-200 xuất phát từ đảo Hải Nam hoặc các đảo nhân tạo ở Hoàng Sa, Trường Sa. Đáng chú ý, tại khu vực cửa ngõ Cam Ranh, biên đội phong tỏa của địch chắc chắn sẽ kết hợp với mạng lưới cảm biến dưới nước và tàu ngầm săn ngầm để thiết lập thế trận phục kích chính những chiếc Kilo của Lữ đoàn 189 khi chúng tìm cách vượt qua tuyến phong tỏa. Khai hỏa trước vào biên đội phong tỏa ngay tại cửa ngõ căn cứ sẽ làm lộ vị trí chiếc tàu ngầm vừa xuất kích, khiến nó bị bao vây tiêu diệt trong không gian biển hẹp không có đường rút lui.

Kịch Bản 4: Tấn công đoàn tàu vận tải có hộ tống (Escorted Transport Convoy)

Mục tiêu trong kịch bản này là các đoàn tàu tiếp vận hậu cần quân sự (như tàu tiếp vận lớp Type 904A hoặc tàu vận tải trưng dụng) hoặc các đoàn tàu buôn, tàu chở dầu mang cờ đối phương đi qua Biển Đông dưới sự bảo vệ của một số tàu hộ tống. Tính khả thi của kịch bản này ở mức thấp (20-30%) nếu nhắm vào đoàn vận tải quân sự có hộ tống mạnh ở giai đoạn mở màn, nhưng có thể đạt mức trung bình – cao (50-65%) nếu chuyển sang phục kích ngư lôi chống tàu vận tải thương mại hoặc hậu cần có hộ tống mỏng ở vùng biển phía Nam Biển Đông. Đây là kịch bản duy nhất có cơ sở thực tiễn nhất định trong học thuyết phong tỏa biển (Sea Denial), nhưng vẫn đòi hỏi những điều kiện ràng buộc ngặt nghèo. Như các chiến lược gia quân sự (được trích dẫn bởi Greg Torode và Carlyle Thayer) đã phân tích, nếu xung đột vũ trang nổ ra, một trong những ưu tiên của tàu ngầm Việt Nam là nhắm vào các tàu buôn và tàu chở dầu mang cờ Trung Quốc hoạt động ở cực Nam Biển Đông. Mục tiêu của chiến thuật này không phải là đánh bại hạm đội hải quân đối phương, mà là gây thiệt hại vừa đủ và tạo ra sự hoảng loạn tâm lý khiến phí bảo hiểm hàng hải quốc tế (như của Lloyd’s) tăng vọt và làm giới đầu tư tháo chạy.

Tuy nhiên, ngay cả với mục tiêu đoàn tàu vận tải có hộ tống, việc dùng Kilo-636 thực hiện đòn đánh đầu tiên mở màn cuộc chiến vẫn ẩn chứa rủi ro lớn nếu đoàn tàu đó đi trong vùng phủ sóng của máy bay săn ngầm KQ-200 đặt tại Đá Chữ Thập. Phục kích đoàn tàu vận tải chỉ khả thi khi tàu ngầm đã được triển khai bí mật ra vùng biển xa ở phía Nam Biển Đông từ trước khi chiến sự bắt đầu, mục tiêu có lực lượng hộ tống chống ngầm mỏng (chỉ có 1-2 tàu hộ tống nhỏ, không có trực thăng săn ngầm thường trực trên không), và tàu ngầm sử dụng ngư lôi tự dẫn theo vệt rẽ nước (wake-homing torpedo) 53-65 hoặc ngư lôi dẫn dây TEST-71 ở cự ly gần rồi lập tức lặn sâu xuống dưới lớp đột biến nhiệt để thoát ly, thay vì phóng tên lửa Club-S làm lộ vị trí trên diện rộng.

BÀI HỌC LỊCH SỬ VÀ TỐI ƯU HÓA NGHỆ THUẬT TÁC CHIẾN HIỆP ĐỒNG CHO TÀU NGẦM KILO-636

Để chuyển hóa một phương tiện có số lượng ít ỏi và giới hạn kỹ thuật rõ rệt như tàu ngầm Kilo-636 thành một vũ khí chiến lược có hiệu suất cao, nghệ thuật chiến dịch hải quân cần rút tỉa các bài học thực chiến kinh điển trong lịch sử tác chiến tàu ngầm hiện đại và đặt Lữ đoàn 189 vào đúng vị trí trong đội hình tác chiến hiệp đồng quân binh chủng.

Bài học thực chiến từ chiến tranh Falklands (1982) về sử dụng tàu ngầm ven bờ

Cuộc chiến tranh Falklands năm 1982 giữa Anh và Argentina cung cấp những bài học thực nghiệm vô giá về vật lý tác chiến tàu ngầm trong môi trường biển nông/ven bờ (littoral) trước một đối phương có ưu thế chống ngầm vượt trội. Bài học quan trọng đầu tiên là hiệu ứng “Mối đe dọa tiềm tàng” (Threat-in-Being) của tàu ngầm ARA San Luis. Trong cuộc chiến đó, Hải quân Argentina chỉ có một tàu ngầm diesel-điện cỡ nhỏ Type 209 là ARA San Luis hoạt động trực tiếp trong khu vực chiến sự. Dù hệ thống máy tính điều khiển hỏa lực bị hỏng khiến các đợt phóng ngư lôi thủ công của tàu không đánh chìm được mục tiêu nào, nhưng chỉ riêng sự hiện diện không thể xác định vị trí của ARA San Luis trong vùng nước có độ sâu dưới 200 m (với nhiều tạp âm sinh học và đáy biển gồ ghề làm suy giảm hiệu suất sonar) đã giam chân hàng chục tàu chiến và máy bay của Hải quân Hoàng gia Anh trong suốt 5 tuần lễ. Lực lượng đặc nhiệm Anh đã phải bắn đi hơn 200 vũ khí chống ngầm vào hơn 300 tín hiệu tiếp xúc sonar giả mà không một lần tìm thấy hay đánh chìm được San Luis, khiến kho đạn chống ngầm của Hạm đội Anh gần như cạn kiệt vào cuối cuộc chiến.

Bài học thứ hai xoay quanh sự bảo toàn sinh mạng nhờ sử dụng vũ khí ngầm và ẩn nấp tức thời. ARA San Luis sống sót qua mọi cuộc săn lùng của Anh vì nó không bao giờ nổi lên hay phóng tên lửa tạo ra cột khói trên mặt biển; nó chỉ sử dụng ngư lôi hạng nặng dưới mặt nước rồi lập tức ẩn mình xuống đáy biển. Ngược lại, chiếc tàu ngầm lớn hơn là ARA Santa Fe khi buộc phải lộ diện ở vùng nước nông 40-50 m đã lập tức bị trực thăng Anh tấn công bằng bom chìm và tên lửa làm mất hoàn toàn khả năng chiến đấu. Bên cạnh đó, chiến công của tàu ngầm hạt nhân HMS Conqueror của Anh khi đánh chìm tuần dương hạm ARA General Belgrano bằng ngư lôi cổ điển cho thấy tàu ngầm chỉ có thể tung đòn quyết định tự do khi đối phương hoàn toàn thiếu năng lực chống ngầm tương xứng, qua đó buộc toàn bộ Hạm đội tàu mặt nước Argentina phải rút về cảng và từ bỏ hoàn toàn ý định tiếp tế đường biển cho đảo Falklands. Đối chiếu vào trường hợp của Việt Nam tại Biển Đông, khác với Hải quân Argentina năm 1982, đối phương giả định của Việt Nam (Mỹ và Trung Quốc) sở hữu lực lượng ASW cực mạnh. Do đó, Kilo-636 của Việt Nam không thể đóng vai HMS Conqueror đi săn lùng tự do giữa đại dương, mà phải vận dụng triệt để nghệ thuật ẩn mình của ARA San Luis kết hợp với sức mạnh hỏa lực bờ – biển – không hiệp đồng.

Quy trình tác chiến tối ưu: từ “tàng hình chiến lược” đến “cú đấm bồi hiệp đồng”

Thay vì tự sát bằng một “đòn đánh đầu tiên” đơn độc bằng tên lửa hoặc ngư lôi, giá trị chiến đấu của Lữ đoàn Tàu ngầm 189 chỉ đạt mức tối đa khi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tác chiến ba giai đoạn tuần tự.

Giai đoạn 1: Tán phát tiền chiến sự, “Hạm đội hiện hữu” (Fleet-in-Being) và rải thủy lôi bí mật

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu tình báo về nguy cơ xung đột vũ trang (trước khi tiếng súng đầu tiên nổ ra), ưu tiên sống còn của Lữ đoàn 189 không phải là tìm kiếm tàu địch để khai hỏa trước, mà là bí mật đưa toàn bộ các tàu ngầm Kilo-636 đang sẵn sàng chiến đấu rời khỏi quân cảng Cam Ranh, lặn sâu xuống dưới lớp đột biến nhiệt của vùng nước sâu miền Trung và Nam Biển Đông. Ngay khoảnh khắc 3 đến 4 chiếc Kilo-636 biến mất khỏi ảnh chụp vệ tinh tại cầu cảng Cam Ranh, hiệu ứng chiến lược Sea Denial (Phong tỏa biển bằng răn đe tâm lý) lập tức phát huy tác dụng mà chưa cần bắn một viên đạn nào. Bộ Tư lệnh chiến dịch của đối phương sẽ buộc phải trì hoãn nhịp độ tiến quân của đoàn tàu đổ bộ, phân tán hàng chục tàu khu trục, khinh hạm Type 054A/056A và máy bay KQ-200 đi tuần tra bảo vệ các tuyến giao thông và sục sạo trong vô vọng trên diện tích hàng trăm nghìn km vuông của Biển Đông.

Nếu cần thực hiện một hành động tác chiến đầu tiên mang tính phủ đầu nhưng vẫn bảo toàn tuyệt đối bí mật vị trí (không tạo ra Datum), nhiệm vụ duy nhất phù hợp cho Kilo-636 là rải thủy lôi bí mật (Covert Mine-laying). Mỗi chiếc Kilo-636 có thể mang tới 24 quả thủy lôi đáy hoặc thủy lôi neo DM-1 qua 6 ống phóng 533mm. Với khoảng cách địa lý rất gần từ bờ biển Việt Nam tới đảo Hải Nam – nơi đặt căn cứ tàu ngầm hạt nhân và tàu mặt nước chủ lực của Hạm đội Nam Hải tại Tam Á (Sanya) – một chiếc Kilo có thể bí mật tiếp cận ở tốc độ êm 3 hải lý/giờ, rải các bãi thủy lôi thông minh kích hoạt chậm trước cửa luồng ra vào căn cứ Tam Á, đảo Phú Lâm hoặc các bãi đổ bộ dự kiến, rồi lặng lẽ rút lui hàng chục giờ trước khi quả thủy lôi đầu tiên phát nổ.

Giai đoạn 2: Đòn đánh đầu tiên thuộc về Tên lửa bờ, Không quân và Phòng không (Phá vỡ lưới ASW/AAW)

Khi chiến sự chính thức bắt đầu, đòn đánh đầu tiên (First Strike) theo đúng học thuyết A2/AD của Việt Nam phải được thực hiện bởi sự kết hợp giữa lực lượng phòng không – không quân và tên lửa phòng thủ bờ biển. Trước hết, lực lượng tên lửa phòng không (S-300PMU1, SPYDER, S-125-2TM) và tiêm kích Su-30MK2 phải giành quyền chế áp không phận vùng ven bờ. Như các tài liệu nghiên cứu về tác chiến chống ngầm đường không đã khẳng định, bất chấp các biện pháp đối kháng điện tử, các máy bay tuần tra săn ngầm hiện đại (như KQ-200 hay P-8A) là những phương tiện bay chậm, kích thước lớn, hoàn toàn không thể hoạt động an toàn ở những khu vực có sự hiện diện của tiêm kích đối phương hoặc nằm trong tầm bắn của tên lửa phòng không. Việc thiết lập ô phòng không và tung Su-30MK2 quét sạch máy bay KQ-200 cùng trực thăng săn ngầm Z-20F/Ka-28 trên vùng biển tác chiến chính là điều kiện tiên quyết để vô hiệu hóa lực lượng chống ngầm trên không của địch, giải phóng không gian an toàn cho tàu ngầm Kilo ở bên dưới.

Song song với việc chế áp máy bay săn ngầm, lực lượng tên lửa bờ (Bastion-P sử dụng đạn siêu âm Yakhont, tổ hợp tên lửa siêu âm BrahMos ký hợp đồng tháng 4/2025, Redut) hiệp đồng cùng Không quân Hải quân và Tàu mặt nước (Gepard 3.9, Molniya) sẽ đảm nhận vai trò chủ công trong đòn tập kích hỏa lực đầu tiên. Đây mới là lực lượng có khả năng phóng đi cùng lúc hàng chục quả tên lửa chống hạm tốc độ siêu âm và cận âm từ các trận địa cơ động trên đất liền và trên không để tạo ra mật độ hỏa lực bão hòa. Đòn tập kích ồ ạt này buộc biên đội tàu đổ bộ, tàu phong tỏa của địch phải bật toàn bộ radar điều khiển hỏa lực, phóng cạn cơ số đạn phòng không trong ống VLS, cơ động gấp ở tốc độ cao (làm mất khả năng nghe của sonar kéo VDS do nhiễu thủy động lực học khi chạy nhanh) và làm tan vỡ cấu trúc đội hình hộ tống chống ngầm.

Giai đoạn 3: Tàu ngầm Kilo-636 tung “Đòn đánh thứ hai” (Cú đấm bồi – Second/Synchronized Strike)

Chỉ sau khi đòn tập kích mở màn của tên lửa bờ và không quân đã làm rối loạn đội hình đối phương – khi một số tàu hộ tống ASW (Type 054A/056A) đã bị trúng đạn hoặc phải tách đội hình để cứu hộ, trực thăng săn ngầm không thể cất/hạ cánh do biển động hoặc do mối đe dọa từ không quân, và các tàu chủ lực (tàu đổ bộ, tàu sân bay, tàu khu trục) bị thương phải giảm tốc độ – chiếc tàu ngầm Kilo-636 đang phục kích sẵn trong khu vực mới chính thức bước vào pha công kích. Lúc này, tàu ngầm nắm giữ lợi thế thu thập mục tiêu thụ động tuyệt đối do các tàu chiến địch đang phát xạ radar cực mạnh, chạy máy chính ở công suất cao và tạo ra tiếng ồn thủy âm khổng lồ (bao gồm cả tiếng nổ dưới nước và tiếng chân vịt tàu bị thương). Thủy thủ đoàn Kilo-636 có thể dễ dàng định vị, phân loại và khóa mục tiêu bằng sonar thụ động MGK-400EM từ khoảng cách an toàn mà không cần nổi lên độ sâu kính tiềm vọng hay bật radar.

Từ vị trí phục kích dưới lớp đột biến nhiệt, Kilo-636 sẽ tối đa hóa sát thương và khả năng thoát ly bằng cách bồi thêm loạt tên lửa Club-S (3M-54E) nhắm vào các tàu chủ lực đang cạn đạn phòng không, hoặc tiếp cận phóng loạt 6 quả ngư lôi 533mm (TEST-71 / 53-65 / USET-80) kết liễu các tàu đổ bộ và tàu vận tải lớn. Khi hệ thống chỉ huy chống ngầm của biên đội địch đã bị tê liệt và phân mảnh bởi đòn đánh trước đó của tên lửa bờ và không quân, chúng không còn khả năng tổ chức quy trình truy lùng Datum một cách bài bản, giúp chiếc Kilo-636 có đủ thời gian lặn sâu và rút lui an toàn ở tốc độ êm 3-5 hải lý/giờ.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHIẾN THUẬT

Từ toàn bộ các phân tích kỹ-chiến thuật, địa-vật lý thủy âm và đối sánh năng lực chống ngầm nêu trên, có thể khẳng định dứt khoát rằng ý định sử dụng tàu ngầm Kilo Project 636.1 của Việt Nam để thực hiện đòn tấn công mở màn chiến cuộc (trước cả tàu mặt nước, không quân và tên lửa bờ) nhắm vào các nhóm tàu tìm kiếm-tấn công (Hunter-Killer), đoàn tàu đổ bộ, biên đội tàu phong tỏa hoặc đoàn tàu vận tải có hộ tống mạnh của đối phương (giả định là Trung Quốc hoặc Hoa Kỳ) là hoàn toàn bất khả thi về mặt quân sự và tiềm tàng nguy cơ dẫn đến sự hủy diệt của chính phân đội tàu ngầm tham gia phát hỏa.

Sự bất khả thi này được quy định bởi bốn nguyên nhân cốt lõi gắn kết chặt chẽ với nhau. Thứ nhất, về giới hạn số lượng và điểm tập trung, quy mô vỏn vẹn 6 tàu đặt tại căn cứ duy nhất là Cam Ranh khiến Lữ đoàn 189 chỉ có thể duy trì 2-3 tàu trực chiến trên biển cùng lúc; Việt Nam không có biên độ dự trữ chiến lược để chấp nhận tỷ lệ hao hụt tàu ngầm trong các đòn đánh phủ đầu mạo hiểm. Thứ hai, xét về điểm nghẽn kỹ thuật – động học và chuỗi tiêu diệt, tàu không có động cơ AIP (chỉ chạy tối đa 21 hải lý/giờ được 12,7 hải lý trước khi cạn ắc-quy), không có sonar mảng kéo, chỉ có 2 trên 6 ống phóng dẫn đường dây hoặc phóng tên lửa, và không có khả năng tự chỉ thị mục tiêu ngoài đường chân trời ở cự ly 220-300 km cho tên lửa Club-S nếu thiếu sự hỗ trợ từ các lực lượng trinh sát khác. Thứ ba, xét về môi trường Biển Đông và sự am tường của đối phương, địa hình nước nông ven bờ hạn chế không gian lặn của con tàu 3000 tấn, trong khi lớp đột biến nhiệt làm suy giảm tầm sonar tự thân. Đặc biệt, Hải quân Trung Quốc vận hành tới 10 chiếc Kilo tương tự nên nắm rõ mọi tham số thủy âm của Project 636, đồng thời đã thiết lập mạng lưới săn ngầm đa tầng gồm “Vạn Lý Trường Thành Dưới Nước”, hàng chục máy bay KQ-200 (có thể xuất kích từ Hải Nam, Phú Lâm, Đá Chữ Thập) và gần 100 tàu mặt nước chuyên săn ngầm Type 054A/056A trang bị sonar kéo VDS cùng tên lửa săn ngầm Yu-8. Thứ tư, việc khai hỏa trước vào một đội hình đối phương đang ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu nguyên vẹn sẽ sập bẫy “Điểm lộ vị trí” (Datum) tức thời. Trong khi loạt đạn mỏng (tối đa 4 quả Club-S) dễ dàng bị lưới phòng không hạm tàu đánh chặn, chiếc Kilo sẽ lập tức bị khóa chặt trong vòng vây của máy bay săn ngầm và tên lửa Yu-8/VL-ASROC mà không có đủ tốc độ lẫn năng lượng ắc-quy để thoát ly.

Để phát huy tối đa uy lực của “Hố đen đại dương” trong chiến tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, nghệ thuật sử dụng Lữ đoàn 189 cần được định hướng chuẩn xác theo từng giai đoạn chiến dịch. Trong giai đoạn tiền chiến sự và mở màn, cần tuyệt đối ưu tiên bí mật tán phát lực lượng rời khỏi Cam Ranh để thiết lập thế trận “Hạm đội hiện hữu” (Fleet-in-Being), qua đó giam chân và làm tiêu hao nguồn lực ASW của địch trên khắp Biển Đông theo mô hình của tàu ngầm ARA San Luis. Phương thức tấn công phủ đầu duy nhất được phép áp dụng trong giai đoạn này là rải thủy lôi bí mật (DM-1) tại các yết hầu hàng hải và cửa quân cảng đối phương. Khi bước vào giai đoạn giao chiến cường độ cao, Hải quân nhân dân Việt Nam cần kiên quyết thực hiện nguyên tắc tác chiến hiệp đồng quân binh chủng, nhường quyền khai hỏa đòn đánh đầu tiên cho Tên lửa bờ (Bastion-P, BrahMos), Không quân (Su-30MK2) và Phòng không nhằm tiêu diệt máy bay săn ngầm KQ-200/P-8A và đập vỡ màn chắn hộ tống của địch. Chỉ sau khi hệ thống phòng thủ chống ngầm của đối phương đã bị tê liệt, tàu ngầm Kilo-636 mới xuất hiện như một “cú đấm bồi” (Đòn đánh thứ hai) bằng ngư lôi hạng nặng và tên lửa Club-S để tiêu diệt dứt điểm các mục tiêu giá trị cao. Riêng ở vùng biển xa phía Nam Biển Đông – nơi mật độ ASW đường không của địch mỏng hơn – có thể linh hoạt sử dụng Kilo-636 phục kích bằng ngư lôi vào các đoàn tàu vận tải hậu cần và tàu chở dầu nhằm đạt mục tiêu chiến lược làm tê liệt giao thương và gây sức ép tâm lý – kinh tế lên đối phương./.